صبورى / ناصح / ظهير
ديباچهء مصحح 39
شجرة الملوك ( تاريخ منظوم سيستان ) ( فارسى )
هيچ نسخهاى از آن در اين مراكز موجود نيست . خوشبختانه پس از جستجوهاى فراوان در كتابخانهها و مراكز نگهدارى نسخههاى خطّى در ايران ، روشن شد كه نسخهاى كه احمد منزوى در جلد ششم فهرست نسخههاى خطّى فارسى به كوتاهى معرّفى كرده و نشانى آن را در كتابخانهء زنده ياد اصغر مهدوى داده است ، همان نسخهء شجرة الملوك است . گرچه اينك و پس از بررسيهاى جديد دربارهء اين نسخه روشن است كه آن معرّفى سودمند و كوتاه ، گوياى همهء مشخصات شجرة الملوك نيست ، زيرا اين نسخه در فهرست منزوى چنين معرّفى شده است : « تاريخ سيستان . از كسى به نام ظهير . تاريخ سيستان است از باستان تا روزگار نگارش كه به سال 1206 ق نگاشته شده است » « 1 » . مأخذ اطّلاعات منزوى دربارهء شجرة الملوك فهرست نسخههاى خطّى كتابخانه اصغر مهدوى بوده است كه در آن افزون بر آنچه منزوى نقل كرده ، كه گويا « نسخهء اصل » است و ضمنا توضيح داده شده كه « منظومهايست در تاريخ سيستان » « 2 » ، چنان كه پس از اين بررسى خواهد شد ، روشن مىشود كه در فهرستنويسى اين نسخه ، بخشى از اطّلاعات مربوط به آن
--> ( 1 ) . احمد منزوى ، فهرست نسخههاى خطّى فارسى ، جلد ششم ، مؤسسه فرهنگى منطقهاى ، تهران 1353 ، ص 4247 . ( 2 ) . محمّد تقى دانشپژوه « فهرست نسخههاى خطّى كتابخانهء خصوصى دكتر اصغر مهدوى » در : نسخههاى خطّى ، نشريهء كتابخانه مركزى دانشگاه تهران ، جلد دوم ، انتشارات دانشگاه تهران ، 1341 ، ص 65 . [ ش 119 ] احمد منزوى در فهرستواره كتابهاى فارسى ( مجلد دوم ، چاپ يكم ، انجمن آثار و مفاخر فرهنگى ، تهران 1375 ص 874 ) آگاهيهايى دربارهء نسخه يا نسخههاى اين متن عرضه مىكند . به نوشته او نسخهاى از آن در متن روسى كتاب ادبيات فارسى بر مبناى تأليف استورى ( 2 / 1081 ) معرّفى شده است . از آنجا كه استورى در كتاب خويش بدان اشاره ندارد ، روشن است كه اين اطّلاعات از افزودههاى برگل به آن است . آغابزرگ طهرانى در الذّريعه ( 19 / 133 ) از آن با عنوان « مثنوى فى تاريخ سيستان » ياد كرده است ، همين نسخه در نشريهء نسخههاى خطّى جلد چهارم شماره 2703 معرّفى شده است . گويا از متن تاريخ منظوم سيستان دو نسخه در كتابخانهء مؤسسه كاما در بمبئى نگهدارى مىشود ( كاما / 164 ) كه مطالب آن از دورهء كيومرث تا ساسانيان ، يعقوب ليث ، محمود غزنوى ، تيمور ، صفويان ، نادر شاه تا هنگام ملك بهرام ادامه مىيابد و از آغاز آن : « طلبيدن نوّاب . . . و تأليف اين كتاب . . . تا ذكر بيت : بيا اى سخن سنج بسيار هوش * زمانى به گفتار ما دار گوش » چنين برمىآيد كه با نسخهء دكتر مهدوى يكى است ، كوشش من براى دستيابى به نسخههاى كتابخانهء ملافيروز در مؤسسه كاما به نتيجهاى نرسيد .